Vermijdende hechtingsstijl: kenmerken en hoe je ‘ik doe het zelf wel’ doorbreekt

Ik doe het zelf wel. Ik doe het wel alleen. Herken je die zinnen? Grote kans dat ze jou succesvol hebben gemaakt: jij bent de harde werker, misschien wel de workaholic, die van zijn bedrijf of carrière een groot succes maakt en op wie iedereen kan bouwen. Je vraagt alleen niet snel hulp, want je verwacht eigenlijk niet dat anderen voor je klaarstaan. Nabijheid zorgt ervoor dat je daarna afstand neemt. En je richt je makkelijker op je werk, een hobby of je huisdier dan op de mensen om je heen. Van buiten zelfstandig en sterk. Maar van binnen kan het eenzaam voelen.

Dan is de kans groot dat je een vermijdende hechtingsstijl hebt, ook wel vermijdende gehechtheid of vermijdende hechting genoemd. Als je geluk hebt, word je geboren in een gezin waar veilige gehechtheid is. Zo niet, dan had jij geen andere keuze dan je aanpassen aan de beperkingen van je ouders of verzorgers. Zelfs als dat paradoxaal genoeg betekende dat je je behoefte aan verbondenheid moest afsluiten.

In mijn praktijk als holistisch traumatherapeut zie ik dit patroon dagelijks, juist bij succesvolle ondernemers, zzp’ers, CEO’s en managers in loondienst. In dit blog lees je wat een vermijdende hechtingsstijl is, doe je een zelftest met negen vragen, ontdek je hoe dit patroon ontstaat en wat het doet in je relaties en je business, en lees je hoe je het kunt doorbreken.

Wat is een vermijdende hechtingsstijl?

Een vermijdende hechtingsstijl is een overlevingsstrategie waarbij je als kind hebt geleerd om je behoefte aan verbondenheid af te sluiten, omdat uitreiken naar je ouders werd beantwoord met afstand, verwaarlozing of afwijzing. Als volwassene word je daardoor reactief autonoom: ik doe het zelf wel.

Vaak werk ik met succesvolle ondernemers en managers op hele diepe lagen, waarbij verdrongen herinneringen weer in de aanwezigheid van het bewustzijn komen. En dan hoor ik altijd iets in de trant van: ik heb toen en toen een kindsbesluit gemaakt. Laat maar. Ik krijg van jou niet wat ik nodig heb, en ik wil deze pijn, dit verdriet en deze teleurstelling niet meer voelen. En dan gaan zij zich afsluiten van hun gevoel, en maken ze het besluit: ik doe het zelf wel. Ik doe het wel alleen. Dat is reactief autonoom.

Dit is een overlevingsstrategie die je als kind enorm heeft geholpen, maar die je uit verbinding brengt met jezelf, en dus ook met anderen. Want als jij een vermijdende gehechtheid hebt, ben je onthecht geraakt van je verlangen naar verbondenheid. Dat betekent echter niet dat je onder de oppervlakte geen verlangens hebt naar verbondenheid en nabijheid.

Alleen jouw onderbewuste voelt vaak angst, of vindt het een heel groot risico om zich bloot te geven aan de ander. Het besluit om het alleen te doen maakt enorm eenzaam, en het verhardt je ook: het is een overleving waarin je al je gevoelens afsluit en er gewoon voor gaat. En dat is wat ik vaak meemaak: mijn coachees willen eigenlijk helemaal niet in die hardheid zitten. Het diepe verlangen is verbinding en met een open hart leven. En wat ik zo mooi vind: vroeg of laat in mijn Rijk Leven Coachingstraject voelen zij dat ze mogen leunen op een ander. Dat zij mogen uitreiken en hulp mogen vragen, en dat ze het niet allemaal alleen hoeven te doen.

Doe de zelftest: hoe herken je een vermijdende hechtingsstijl bij jezelf?

Ik ga je wat vragen stellen en je hoeft alleen maar voor jezelf met ja of nee te antwoorden:

1. Heb jij moeite met hechte relaties?
2. Zorgt nabijheid ervoor dat je daarna heel snel afstand neemt, dat je een soort ongemakkelijkheid of weerstand voelt?
3. Vind je het moeilijk om je samen met je partner te ontspannen in je intieme relatie?
4. Voel je bevriezing als andere mensen je fysiek willen aanraken?
5. Is het moeilijk voor jou om toenadering te zoeken en om hulp te vragen?
6. Kost het moeite om te beseffen wat je nodig hebt, of om daarom te vragen?
7. Vind je het lastig om oogcontact te houden?
8. Vind jij carrière of werk belangrijker dan persoonlijke relaties? Misschien ben je wel een workaholic.
9. Kijk je liever Netflix dan dat je relaties moet onderhouden?

Heb je zes of meer vragen met ja beantwoord? Dan kun je wel stellen dat je een vermijdende gehechtheid hebt. Je kunt deze vragen ook opschrijven en aan je partner stellen.

De loopoefening met je partner

Wat je ook kunt doen, en daar merk je vaak aan of je een vermijdende hechtingsstijl hebt: ga eens vier meter van elkaar af staan en vraag of je partner rustig naar je toe wil lopen. Mag ook snel. Wat voel jij dan in je lichaam?

Als je een veilige hechting had, mag je partner gewoon naar je toe lopen tot hij of zij niet meer verder kan en de armen om je heen slaat. Maar voel je bij één of twee meter afstand dat je bevriest, dat je weerstand voelt of onveiligheid, dan kun je stellen dat je een vermijdende hechtingsstijl hebt.

Wat zijn de oorzaken van een vermijdende gehechtheid?

Een vermijdende hechtingsstijl ontstaat wanneer je als kind te weinig aanwezigheid, aanraking of emotionele respons kreeg van je ouders of verzorgers, waardoor je hechtingsgedrag verminderde en je steeds meer op jezelf terugviel.

Door jouw interactie met je ouders of verzorgers internaliseer jij op hun zenuwstelsel. Dat heb je nodig om je veilig te voelen en je te verbinden.

Vanaf je geboorte internaliseer je op het zenuwstelsel van je moeder: daar wordt het zaadje geplant voor de hechting, en ook voor al je verdere relaties.

Zocht jij toenadering en kreeg je te maken met verwaarlozing of afwijzing, dan is het heel begrijpelijk dat je je hechtingsgedrag verminderde naar je moeder of vader toe. En later, toen je ouder werd, ging je uit verbinding met anderen. Met verzorgers bedoel ik trouwens ook opa en oma, pleegouders of een stiefouder, en je kunt ook geadopteerd zijn.

Speelt afwezigheid van ouders een rol bij vermijdende hechting?

Zelfs als je ouders thuis waren, kan het toch zo voelen dat zij niet aanwezig waren. Dan waren je ouders psychisch en emotioneel afstandelijk.

Hoe beïnvloedt een gebrek aan aanraking de hechtingsstijl?

Helaas zijn er te veel kinderen opgegroeid zonder aangeraakt te worden. Misschien ben jij er een van. Want functioneel aangeraakt worden, dat gebeurde vaak wel, maar ik heb het over aangeraakt worden met liefde, warmte, koestering en aanwezigheid. Ben jij nu zo tussen de veertig en zestig jaar? Dan hebben jouw ouders waarschijnlijk geleerd om functioneel aan te raken. Alleen helpen met een neus snuiten, met aan- en uitkleden, je wassen, je voeden of een luier verschonen.

Grote kans dat jij daardoor een enorme huidhonger hebt: dat je heel graag aangeraakt wilt worden door je partner, je vrienden of je kinderen, om die warmte te voelen die je vroeger niet van je ouders hebt gekregen. En vergeet ook niet: met de wederopbouw na de oorlog was er geen tijd en geen plaats om veel liefde en koestering te geven, want de economie moest ook opgebouwd worden. Onze generatie heeft daardoor ook veel afwijzing gekregen.

Wat is de impact van emotionele verwaarlozing op gehechtheid?

Emotionele verwaarlozing ontstond als jouw ouders of verzorgers niet gevoelig waren voor jouw emotionele behoeftes: je kreeg als kind niet op tijd, of helemaal geen respons op de emotionele koestering die jij zo graag wilde van je moeder of vader. Daarnaast is er expressieve dissonantie: misschien vertoonde jouw moeder of vader gezichtsuitdrukkingen die niet pasten bij hun emotionele toestand, en glimlachten ze bijvoorbeeld terwijl ze boos of verdrietig waren. Als kind voelde jij dat er iets niet klopte. En er is de afwijzing zelf.

Onderbroken betrokkenheid

In sommige gevallen kunnen kinderen bij hun ouders geen respons van veilige gehechtheid stimuleren. Bijvoorbeeld: als de moeder tijdens of na de bevalling overlijdt en de vader de rol moet overnemen terwijl hij ontzettend verdrietig is. Het kindje wil de respons van veilige gehechtheid stimuleren, maar krijgt die niet terug.

Welke invloed hebben moeder- en vaderwond op je hechtingspatroon?

Jouw moeder is jouw eerste primaire hechtingspersoon. Hechtingstrauma gaat vaak van moeder op dochter, op dochter, op dochter, totdat de uitverkorene opstaat die met zichzelf aan de slag gaat. Misschien ben jij die uitverkorene wel.

Doordat jouw moeder zelf getraumatiseerd is, kan dat leiden tot emotionele onbeschikbaarheid. Of erger gedrag zoals: kleineren, alcoholisme of verwaarlozing. De moederwond raakt vooral jouw innerlijke wereld, de vaderwond vooral hoe jij jezelf neerzet in de buitenwereld. Het volledige verschil tussen de moederwond en de vaderwond lees je in mijn artikel daarover.

Kenmerken van een vermijdende hechtingsstijl bij volwassenen

Een vermijdende gehechtheid oogt afstandelijk en zelfstandig, maar daaronder ligt jouw diepe verlangen naar verbondenheid, dat je ooit hebt moeten afsluiten.

Van buiten oog jij misschien afstandelijk en leef je in je eigen wereldje. Anderen noemen je weleens ongevoelig, weinig empathisch, afwerend, soms zelfs kil. Maar jij weet: dat is de buitenkant. Misschien ben jij de harde werker, misschien wel een workaholic. Je richt je niet zo op een partner, maar je kunt je wel volledig richten op een hobby die extreem belangrijk voor je is. Want aan die hobby kun je jezelf geven: daar wordt niets van jou verwacht.

Je ziet jouw vermijdende aanpassing terug in relationeel ongemak. Je doet dingen liever zelf in plaats van hulp te vragen, je hebt moeite om samen te werken en je werkt heel graag alleen. Je hebt ook vaak moeite om leiding te geven, want je snapt eigenlijk niet zo goed hoe mensen in elkaar zitten. Vaak verlies je jezelf in allerlei projecten, of is er een obsessie: de ene keer voor mooie auto’s, mooie kleding of een obsessie om van je bedrijf een groot succes te maken.

Hoe beïnvloedt vermijdende hechting je liefdesrelaties en vriendschappen?

Jezelf openstellen voelt kwetsbaar, omdat het een oude situatie triggert waarin je kwetsbaarheid werd afgewezen. Daardoor durf je jezelf niet meer te geven, ook niet aan de mensen die dichtbij willen komen.

Je durfde jezelf ooit wel te geven: als kind wilde je je aan je moeder geven, je wilde liefde aan haar tonen en je wilde heel graag dat ze jou zag of begreep. Maar je werd afgewezen. Daardoor durf je jezelf niet meer te geven, en sta je jezelf ook niet meer toe om je kwetsbaar op te stellen tegenover anderen.

Als jij je met jouw vermijdende gehechtheid wilt openstellen in je relatie, kan dat heel kwetsbaar voelen.

Dat triggert een oude situatie waarin jij je heel kwetsbaar hebt getoond naar je moeder bijvorbeeld. Als zij daar laatdunkend of neerbuigend op reageerde, of het gewoon wegwuifde, dan doet dit pijn. Dus dan ga je jezelf niet meer zo snel geven in een relatie.

Dit gaat over je impliciete geheugen: geen bewust geheugen, maar gevoelsherinneringen die in het lichaam zijn opgeslagen in jouw preverbale tijd. Ons impliciete geheugen laat ons voelen dat nabijheid, of uitreiken naar je moeder, toen geen goede ervaring was. En dat triggert elke keer als jij samen met iemand bent: dat je niet durft uit te reiken, omdat dat heel kwetsbaar aanvoelt. Daarom is mijn eerlijke vraag aan jou: kun jij hulp vragen? Aan je geliefde, of aan een vriendin? Durf jij uit te reiken en te hopen dat anderen jouw behoeftes vervullen?

Die angst voor te veel nabijheid kan uitgroeien tot echte bindingsangst, waarbij je verbinding zelfs helemaal gaat vermijden.

Hoe herken je vermijdende gehechtheid bij je partner?

Misschien lees je dit juist omdat je partner zich steeds terugtrekt. Weet dan: achter de afstand zit geen onverschilligheid, maar een gewond kindsdeel dat ooit heeft geleerd dat nabijheid niet veilig was.

De vermijdende en de ambivalente (angstige) hechtingsstijl dansen bovendien vaak met elkaar in relaties: de een zoekt afstand om spanning te verlagen, de ander juist nabijheid. Hoe die liefdesdans tussen bindingsangst en verlatingsangst werkt, en hoe je er samen mee omgaat, lees je in mijn artikel over de ambivalente hechting.

Waarom dissociatie zo comfortabel voelt

Vermijdende mensen kunnen dissociatie heel prettig vinden, en het kan ook heel normaal voelen. Je hebt activerende strategieën die voor afstand zorgen als de stress van verbinding jou overweldigt.

En let op: dit is vaak heel onbewust. Je hebt vaak vermijdende strategieën, maar je hebt het niet door. Zoals dat harde werken, een grote focus op zelfontwikkeling, internetten, Netflixen, mediteren, veel uitgaan, gamen, sporten, misschien wel drugs gebruiken. Allemaal vluchtgedrag voor verbinding of hechting. Besef dat de oorspronkelijke emotionele verwaarlozing die jij hebt ervaren zo pijnlijk was, dat je vertrok via onthechten. Dat was toen jouw enige uitweg.

Maar al deze activiteiten zorgen voor een nog grotere onthechting van jezelf, van je lichaam en van de ander. Ze zorgen er wel voor dat jij je kalmer gaat voelen, en hierdoor hoef je je minder te verbinden met de ander, wat zo ongemakkelijk voelt.

Wat gebeurt er als we steeds meer onthechten van anderen?

Dan raak je ook onthecht van jezelf, van je lichaam en van de wereld om je heen. En dat brengt een diep gevoel van eenzaamheid en disconnectie met zich mee. Herken jij je hierin? Dan wil ik je voorstellen om meer aandacht te besteden aan fysieke belichaming en emotionele aanwezigheid. Je kunt je copingstrategieën vervangen door contact te zoeken met anderen. Maar vooral eerst met jezelf.

Hoe beïnvloedt vermijdende hechting je zakelijke succes?

Wat ik vaak zie bij succesvolle ondernemers, is dat ze het moeilijk vinden om geld te vragen voor hun diensten. En dit gaat niet alleen over een lage eigenwaarde of een negatief zelfbeeld. Dit gaat over je verbinden met een ander.

De investering die een ondernemer aan een klant vraagt, gaat over een uitruil: je investeert in mijn kennis of product, en dan krijg je mijn kennis of product. Maar bij zo’n uitruil gaat het niet alleen over kennis en het product. Het gaat ook over jou als persoon. Een klant wil verbinding met jou maken. Klanten van nu willen echt verbinding met degene met wie ze samenwerken. En daar waar verbinding is, of het nou een klantrelatie is, een vriendschap of man en vrouw, schept dat een verwachting. Mensen met een vermijdende hechtingsstijl zijn daar heel vaak bang voor: dat ze aan een verwachting moeten voldoen.

En dat gaat terug naar je preverbale tijd, waarin je afstemming probeerde te zoeken met je moeder en zij niet reageerde op jouw behoeftes. Dat gaat echt way, way, way back. Dit zijn gevoelsherinneringen: je kunt het niet eens rationeel herinneren, maar jouw cellulaire lichaamsgeheugen gaat terug naar die tijd. Je reikte uit naar je moeder, maar ze reageerde niet. Nu wil een klant met jou werken en stemt zij zich af op jou. Maar dat ben je niet gewend. Je weet niet wat zij van jou verwacht, en of jij dat allemaal kunt waarmaken.

Kun je een vermijdende hechtingsstijl doorbreken?

Ja. Een vermijdende hechtingsstijl is een aangeleerde overlevingsstrategie, en die kun je doorbreken door in een veilige omgeving weer te leren verbinden: eerst met je eigen lichaam, dan met anderen.

Laat ik vooropstellen dat ik iedereen anders behandel, want iedereen heeft een andere achtergrond of een ander karakter. Maar het allerbelangrijkste is dat ik een atmosfeer van vertrouwen en veiligheid creëer en dat alles er mag zijn. Zelfs wantrouwen of ongeloof, het ongeloof dat iets niet werkt. Want dat is deel van het hechtingstrauma: je wordt wantrouwig. Het gaat erover dat jij je bij mij veilig gaat voelen. En dat vertrouwen krijg je als je in verbinding raakt met jezelf. Dat gebeurt als de traumatherapeut jou helemaal oké vindt, zonder oordeel, en jou ziet.

Daarom is het ook zo belangrijk dat de traumatherapeut voor de volle honderd procent aanwezig is. Want jij voelt met jouw vermijdende hechtingstrauma direct aan of de therapeut volledig aanwezig is. Jij ruikt en ziet het direct. Is de therapeut niet volledig aanwezig omdat het een soort routine is, dan komt jouw wantrouwen weer naar boven en kun jij je niet volledig geven. Maar als iemand voor de volle honderd procent aanwezig is, is diegene in verbinding met jou, en zegt eigenlijk: ik zie je, ik hoor je en ik begrijp je, en je bent helemaal oké. Het gaat over liefde en respect.

Daarin is geduld heel belangrijk. Een therapeut kan niet denken: we hebben één sessie achter de rug, dus diegene moet me maar vertrouwen. Het gaat erover dat jij het vertrouwen krijgt om je te verbinden, en dat mag soms een paar sessies duren. Want dat is nooit gezien door jouw moeder. Zo creëren we samen een heel veilig gevoel.

Welke stappen zijn nodig voor het helen van hechtingswonden?

Kom jij bij mij in sessie, dan ben je twee uur bij mij, en ben ik hooguit een half uur aan het praten. Dat eerste half uur gaat over verbinding maken: terugkoppelen hoe het is geweest, wat je met bepaalde inzichten hebt gedaan en hoe je je voelt. Dat geeft een warme, veilige bedding voordat we overgaan tot het lichaamsgerichte traumawerk.

We doen kleine uitreikingen, zodat jij die kunt ontvangen, en we voelen samen wat er in jouw lichaam gebeurt. Bij hechtingstrauma is altijd zachtheid geboden. Ik heb zelf een lichaamsgerichte hechtingstrauma-techniek bedacht die zelfs helemaal teruggaat naar de baarmoeder.

Daarmee zorgen we ervoor dat je weer in verbinding raakt met je hart, lichaam en ziel, en dat je weer durft af te dalen in je lichaam. Want daar ben je vaak van gedissocieerd: ooit heb je je lichaam verlaten omdat de pijn van afwijzing te intens was.

Hoe pak je vroegkinderlijk trauma aan bij vermijdende hechting?

Pas dan gaan we over tot het ontwortelen van vroegkinderlijk of generationeel trauma. Eerst de veiligheid voelen met jezelf, zakken in je lichaam en jezelf verankeren vanuit je ruggengraat, vanuit het midden. En dat doen we alleen als jij je veilig voelt en de controle durft los te laten, durft te leunen: op mij, of op jezelf. Dat zijn hele grote stappen als je hechtingstrauma hebt. Is het trauma ontworteld en ben je daarvan geheeld, dan gaan we werken aan de oude conditioneringen. Want je oude conditionering wil niets liever dan dat je het weer allemaal alleen gaat doen. Die gaan we overschrijven. We kunnen trauma’s, overtuigingen en belemmeringen pas helen als we naar de oorzaak gaan. We moeten geen pleisters willen plakken.

Reset voor je eigenwaarde

Werken aan je hechtingstrauma is ook een reset voor je eigenwaarde. Want een conditionering en een overtuiging worden gecreëerd door een onverwerkt trauma. Als je werkt aan je hechtingstrauma’s, krijg je een krachtige eigenwaarde, voel je je opeens wel goed genoeg en hoef je die erkenning niet meer buiten jezelf te zoeken.

Dat je in je volwassen leven voor jezelf kunt staan, ruimte kunt innemen, en met een open hart liefde kunt voelen. Vooral vanuit een open hart, en niet rationeel, want dat is een groot verschil. En dat is hechting met een ander. Er komt altijd een moment dat jij de kwetsbaarheid durft toe te laten en de verbinding zoekt. Ik kan je niet vertellen hoe ontroerend mooi dat moment is. En ik weet ook dat jij deze verbinding daarna met je partner, je vrienden en je klanten gaat zoeken.

Van ‘ik doe het zelf wel’ naar verbinding

Het is goed om op jezelf terug te kunnen vallen als je volwassen bent. Maar als je dat als jong kind hebt moeten doen, is dat een hele andere zaak. Het kindsbesluit ‘ik doe het wel alleen’ heeft je ooit beschermd, maar het maakt eenzaam en het houdt je uit verbinding: met jezelf, met je lichaam en met de mensen om je heen. En onder die vermijding zit bij iedereen die ik begeleid hetzelfde diepe verlangen: verbondenheid, en met een open hart leven. Samen kunnen genieten van het leven. We hebben maar één leven.

Als kind zochten we in de ogen van onze moeder en vader naar bewijs voor liefde, waardering en aanwezigheid. Daarin wilden we zien wie we eigenlijk zijn. Onder de laag van de afwijzing gaat het om beschadiging van vertrouwen en zelfvertrouwen: dat je goed genoeg bent, en dat je het waard bent voor alles wat je jezelf gunt op het gebied van liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart. Blijf je het alleen doen, dan blijft die hardheid en die eenzaamheid. Maar durf je de verbinding weer aan te gaan, dan komt er een reset voor je eigenwaarde, en kun je voor jezelf staan, ruimte innemen en met een open hart liefde voelen.

Ik ben Debbie Bernasco, internationaal geregistreerd en erkend holistisch traumatherapeut, businesscoach en opleider. Ik begeleid dagelijks ondernemers, zzp’ers, CEO’s en managers in loondienst naar een Rijk Leven: een mooi, vervuld leven vol liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart.

Herken je jezelf in de zelftest en wil je niet langer alles alleen doen? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen, in alle zachtheid en op jouw tempo, hoe jij weer in verbinding komt met jezelf en met de mensen om je heen.

Veelgestelde vragen over de vermijdende hechtingsstijl

Wat is een vermijdende hechtingsstijl?

Een vermijdende hechtingsstijl (of vermijdende gehechtheid) is een overlevingsstrategie waarbij je als kind je behoefte aan verbondenheid hebt afgesloten, omdat uitreiken naar je ouders werd beantwoord met afstand of afwijzing. Als volwassene houd je mensen op afstand en doe je het liefst alles zelf.

Wat zijn kenmerken van een vermijdende hechtingsstijl?

Moeite met hechte relaties, afstand nemen na nabijheid, bevriezen bij fysieke aanraking, moeite met hulp vragen en oogcontact, werk of hobby’s belangrijker vinden dan relaties, en vluchtgedrag zoals hard werken, Netflixen, gamen of sporten. De zelftest in dit blog helpt je het te herkennen.

Wat is het verschil tussen een vermijdende en een ambivalente hechtingsstijl?

De vermijdende stijl zoekt afstand om spanning te verlagen; de ambivalente (angstige) stijl zoekt juist nabijheid en bevestiging. Vermijdend hangt vaak samen met bindingsangst, ambivalent met verlatingsangst. In relaties dansen deze twee stijlen vaak met elkaar.

Is een vermijdende hechtingsstijl hetzelfde als bindingsangst?

Ze hangen sterk samen, maar zijn niet hetzelfde. De vermijdende hechtingsstijl is het onderliggende patroon; bindingsangst is een van de manieren waarop het zich uit in relaties. Over bindingsangst maakte ik een aparte podcastaflevering.

Hoe ga je om met een partner met een vermijdende hechtingsstijl?

Besef dat de afstand geen onverschilligheid is, maar een oud beschermingsmechanisme. Geef ruimte in plaats van te claimen, blijf in verbinding en ga samen in gesprek over de dynamiek waarin jullie zitten. Achter de vermijding zit een diep verlangen naar verbondenheid.

Kun je een vermijdende hechtingsstijl herstellen?

Ja. In een veilige omgeving, met geduld en lichaamsgericht werk, kun je weer leren verbinden: eerst met je eigen lichaam, daarna met anderen. Werken aan je hechtingstrauma is ook een reset voor je eigenwaarde.