Van buiten lijkt het alsof je prima functioneert: je bedrijf loopt, je werkt hard en je krijgt veel voor elkaar. Maar misschien merk je soms dat je in een gesprek ineens de draad kwijt bent. Dat je glimlacht en zegt dat het goed gaat, terwijl je van binnen een soort leegte of afstand voelt. Of dat je lichaam moe en gespannen is en je eigenlijk weet dat je moet pauzeren, maar dat je in plaats van te voelen je laptop opent, gedachteloos gaat scrollen of gewoon doorwerkt alsof er niets aan de hand is. Grote kans dat dit dissociatie is. En diezelfde dissociatie heeft jou als kind ooit gered.
Dissociatie is een beschermingsmechanisme van je zenuwstelsel, waarbij delen van jezelf worden afgesplitst van jouw persoonlijkheid. Die delen blijven achter in een oud traumamoment en bepalen onbewust hoe jij je leven, je relaties en je succes beleeft.
Vaak denken we dat dissociatie betekent dat je uit je lichaam gaat. Dat is deels waar, maar het is zoveel gelaagder dan dat. In dit blog neem ik je mee in wat dissociatie echt is: de subtiele vormen die je op een gewone dag of in je ondernemerschap kunt ervaren, de traumagerelateerde dissociatie met de beschermdelen die jou willen behoeden en hoe je van dissociatie naar integratie komt, zodat geheelde delen de weg openen naar een Rijk Leven.
Wat is dissociatie?
Dissociatie betekent dat de getraumatiseerde delen van jou zich hebben afgesplitst op verdrongen lagen en dat jouw beschermdelen er alles aan doen om jou daar vandaan te houden. Dit doen ze om te voorkomen dat je opnieuw getraumatiseerd raakt.
Je hebt dus delen in jou die nog leven in een trauma van vroeger. Bij generationeel en vroegkinderlijk trauma is dat vaak ontstaan in de kindertijd en die delen zijn ook gestopt in die tijd. Stel dat jij op vierjarige leeftijd iets emotioneels hebt meegemaakt, dan kan het zo zijn dat dat vierjarige kindsdeel zich afsplitst en achterblijft in het trauma. Dat is ook vaak waarom je als volwassene reageert als een kind op volwassen situaties.
Deze delen hebben verschillende leeftijden. Denk aan het innerlijk kind of de puber. Ze hebben pijnen, herinneringen en emoties. Delen die nog steeds bang zijn. Delen die verdrietig zijn, omdat ze nooit getroost zijn. Delen die zich schuldig of verantwoordelijk voelen, omdat ze als kind dachten dat ze bepaalde dingen van een moeder of ouders dienden te dragen. En delen die zijn gaan geloven dat ze te veel waren of juist niet genoeg. Al deze delen zijn op slot gegaan omdat er geen ruimte was voor expressie, boosheid of vreugde. Ze zijn gestopt met voelen, omdat voelen ooit gevaarlijk was.
Vaak worden er in je prilste jeugd ook kindsbesluiten gemaakt om te overleven en die hebben impact op jouw volwassen leven. Alleen: je weet niet meer dat je dat kindsbesluit hebt gemaakt. Daarom zeggen we vaak: de geest is vergeten, maar je lichaam weet alles. En daarom is het zo belangrijk om op het cellulaire lichaamsgeheugen te werken, omdat daar alles ligt opgeslagen wat je hoofd niet meer weet.
Die afgesplitste delen en overlevingsmechanismen zetten zich in je lichaam vast als een karakterstructuur.
Subtiele dissociatie: de kleine stille momenten
Subtiele dissociatie gebeurt automatisch en onbewust, zelfs in gewone dagelijkse momenten: je verlaat als het ware een stukje van jezelf om niet te voelen wat eronder zit.
Je bent met iemand in gesprek, maar ineens merk je dat je de draad kwijt bent. Je bent even weggeglipt: je hoort de persoon nog wel aan het woord, maar het komt niet echt bij je binnen. Of je zit aan tafel, iemand stelt je een persoonlijke vraag en ineens voel je niks meer. Je glimlacht en zegt dat het goed gaat, maar van binnen voel je een soort leegte of afstand, alsof je niet echt aanwezig bent. En misschien stond er op jouw schoolrapport wel dat je zo’n dromer was; op het mijne stond het ook.
Dit gebeurt omdat jouw lichaam ooit geleerd heeft dat voelen niet veilig was. Bijvoorbeeld als je vroeger je emoties niet mocht uiten van je ouders of verzorgers. Als je telkens hoorde: niet zo aanstellen, wees flink of mama heeft het nu al zwaar genoeg. Of deze, die ik vroeger thuis vaak van onze vader hoorde: stop met huilen, want anders geef ik je iets om echt over te huilen.
Let daarom op de momenten waarop je niets meer voelt of je gedachten wazig worden, vooral in situaties die spannend of kwetsbaar voor je zijn. En merk op wanneer je ineens heel braaf, stil of functioneel wordt, terwijl er van binnen iets anders speelt. Vaak is dat een oud overlevingspatroon dat je beschermt tegen voelen.
In je hoofd zitten is ook een vorm van dissociatie: voortdurend piekeren, analyseren en vooruitdenken houdt je weg uit je gevoel.
Soms ontstaat dissociatie op het moment dat er iets gebeurt wat zo overweldigend is, dat je lichaam geen andere optie heeft dan het lichaam te verlaten als overlevingsstrategie.
Denk aan een kind dat getuige is van langdurig huiselijk geweld of emotioneel of fysiek misbruik. Of dat steeds weer moet aanvoelen hoe gespannen de sfeer thuis is, zonder dat iemand dat benoemt of het kind daarin opvangt. Wat het lichaam dan doet: het zakt naar de onderste trede van de ladder van de polyvagaaltheorie. Het dorsale vagale systeem wordt geactiveerd, een toestand van volledige terugtrekking, bevriezing en energetische afsluiting.
Alles wordt stil van binnen en het voelt alsof je verdwijnt. Van de situatie die dan heel traumatisch is, krijg je weinig tot niets mee: je wordt totaal geblokkeerd om te voelen. Dat noemen we shocktrauma en dat blijft als een bevroren lading in jouw zenuwstelsel zitten. Dit is wat de meeste mensen herkennen als dissociatie: opeens niets meer voelen, verdoofd zijn en uit het lichaam treden.
Blijft die bevriezing in jouw zenuwstelsel, dan kunnen onveilige situaties je later als volwassene bewust of onbewust triggeren om weer in die dissociatie of bevriezing te gaan. Maar dissociatie is meer dan wat er op dat intense moment gebeurt: het leeft daarna voort in je dagelijks leven. En als je begrijpt wat dissociatie echt is, kun je het ook gaan herkennen, om jezelf vrij te maken, zodat je echt leeft en beleeft.
De vormen van dissociatie die je misschien niet herkent
Dissociatie zit vaak verstopt in gedrag dat heel normaal lijkt en bij succesvolle mensen zelfs geprezen wordt: hard werken, perfectionisme, alles onder controle houden. Herken je een van deze vormen?
De workaholic
Deze vorm zullen heel veel mensen herkennen. Ik zeg altijd: er is eigenlijk geen verschil tussen een workaholic en een alcoholic. Je wilt in iets verdwijnen en je beweegt weg van het trauma. Dit beschermdeel wil je bezighouden om niets te hoeven voelen. Het zorgt ervoor dat je altijd productief bent, want stilstand betekent voelen.
De schaarstemindset
Dit komt vaak voort uit een deel dat gelooft dat er nooit genoeg is, omdat het ooit leerde dat er altijd gebrek was. Vaak denken we bij een schaarstemindset dat het met geld te maken heeft, maar eigenlijk gaat het over een angst voor tekort op alle deelgebieden van je leven: liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart. Het beschermdeel controleert continu of jij wel genoeg hebt of genoeg krijgt. Krijg ik wel genoeg liefde van mijn man of vrouw, van mijn kinderen? Krijg ik wel genoeg aandacht?
En bij geld: elke keer controleren of er genoeg is en als jij denkt van niet, grijpt de angst je bij de keel. Vaak is die angst geen waarheid; je hebt best een buffer, maar dan is het al de angst voor de angst dat je tekortkomt. Een schaarstemindset ontstaat bovendien eigenlijk nooit bij jou: die wordt cellulair overgedragen van de vorige generatie op jou.
Perfectionisme
Ik denk dat veel vrouwen deze herkennen. Dit beschermdeel denkt dat als je alles perfect doet, je niet afgewezen zult worden. Eigenlijk zijn er twee beschermdelen: één wil voorkomen dat je wordt afgewezen en een ander wil een oud gevoel van schaamte of minderwaardigheid voorkomen.
Controle en continu piekeren
Controlebehoefte is een beschermdeel dat wil voorkomen dat je opnieuw gekwetst wordt: het wil alles in de hand houden, zodat er niets kan gebeuren. En continu piekeren hoort daar vaak bij: een beschermdeel dat alles wil overdenken om controle te behouden en dat toekomstige pijn probeert te voorspellen en te voorkomen.
Verslaving en verdoving
Verslaving is vaak een manier om de pijn van een getraumatiseerd deel niet te voelen: het deel dat ooit pijn of leegte ervaarde, blijft zich onbewust verdoven met middelen zoals alcohol, drugs, eten, social media of werk. Vaak laat dat deel van zich horen door onrust, een unheimisch gevoel of een onbestemd verdriet en dat wil je niet voelen. Ook een eetstoornis is een vorm van dissociatie: die komt vaak voort uit een deel dat de controle wil hebben omdat het ooit machteloos was en het beschermdeel probeert het lichaam te beheersen om grip te krijgen op het leven.
Zwaarte, donkerte en angst
Zwaarte voelen is ook een vorm van dissociatie. Die ontstaat vaak door een jong deel dat ooit veel verdriet of angst heeft ervaren en dat nooit heeft verwerkt: het voelt als een zware last, een donkere deken die constant aanwezig is. En wat ik vaak zie in de praktijk: deze zwaarte hoeft niet altijd van jou te zijn.
Jij kunt deze zwaarte ook dragen voor je moeder, omdat zij haar verdriet niet heeft verwerkt of voor een van de voormoeders. In donkerte leven en denken is vaak een getraumatiseerd deel dat geen hoop kent: het geloof dat het leven altijd zwaar zal zijn, omdat het ooit zo was. En angstgevoelens zijn echt traumataal: getraumatiseerde delen die continu alert zijn omdat ze ooit gevaar hebben meegemaakt en die in een staat van waakzaamheid blijven om jou te beschermen.
Die ontstaan vaak door een jong deel dat ooit veel verdriet of angst heeft ervaren, en dat verdriet werd uitgestelde rouw die nooit verwerkt is. En wat ik vaak zie in de praktijk: deze zwaarte hoeft niet altijd van jou te zijn. Jij kunt deze zwaarte ook dragen voor je moeder, omdat zij haar verdriet niet heeft verwerkt of voor een van de voormoeders.
Je niet waard voelen
Ik denk dat het merendeel van de mensheid deze kent: het je niet waard voelen. Dat is een deel dat ooit het idee kreeg dat het niet goed genoeg was, niet geliefd was of te veel was. Dat kan leiden tot een diepgeworteld gevoel van minderwaardigheid: je maakt je klein en je vermijdt succes, liefde of zichtbaarheid, omdat je onbewust gelooft dat je het niet verdient.
En misschien herken je het wel: het ene deel wil succes en een Rijk Leven en dat is vaak je volwassen, gezonde deel. Maar een ander deel zegt tegen jou: je bent het niet waard of je bent niet goed genoeg.
Waarom beschermdelen jou juist willen beschermen
Al deze delen zijn ooit ontstaan uit liefde voor jou. Ze denken jou te beschermen, maar ze zorgen ervoor dat je vast blijft zitten in oude emoties, angsten en patronen.
Die delen willen jou echt beschermen tegen nieuwe traumatiserende of overweldigende situaties. Ze willen niet dat je opnieuw afgewezen wordt of diep emotioneel geraakt wordt. Maar juist door jou zo te beschermen, zorgen ze ervoor dat je in die oude trauma’s blijft. Zolang zij aan het roer staan, beletten ze jou om echt te leven, om voluit te leven. Ze laten je onbewust denken: ik ben het niet waard of ik ben niet goed genoeg of het is niet veilig om me volledig te laten zien. En dat beïnvloedt hoe jij jezelf ziet, wat je gelooft dat je waard bent, hoeveel liefde of rijkdom je kunt ontvangen, of je succes durft te dragen en zelfs hoe jouw gezondheid zich ontwikkelt.
De delen zelf zijn als het ware naar binnen gevlucht: ze hebben zich teruggetrokken in een soort innerlijke schuilplaats, ver weg van je dagelijkse bewustzijn. Maar ze zijn er nog. Mijn klanten, die bijna allemaal ondernemer zijn, merken dat het innerlijk kind vaak heel diep is weggevlucht: in het bewustzijn, maar ook in het lichaam, heel vaak in de buik.
Dat is ook waarom kinderen die hun emoties niet mogen doorvoelen zo vaak zeggen dat ze buikpijn hebben. En als ik daar een trauma-interventie op doe, hoor ik altijd dat het innerlijk kind verstopt zit in een soort grot: heel diep weggestopt, zich heel klein makend en vaak heel angstig. Er kunnen ook delen zijn die achterblijven in een oude pijn en op volwassen leeftijd vage kwaaltjes geven: je gaat naar de dokter, maar die kan niets vinden. Dat is vaak een oud deel dat in een oude pijn is achtergebleven en die pijn nog laat voelen.
Van dissociatie naar integratie: hoe delenwerk werkt
In delenwerk leren jouw beschermdelen dat het veilig is, ontmoet je de getraumatiseerde kindsdelen liefdevol en leer je dat jij je delen niet hoeft te bevechten maar ermee kunt samenwerken.
Allereerst is het heel belangrijk dat er een bedding van veiligheid, vertraging en verbinding wordt gecreëerd. Want delen en vooral beschermdelen zijn altijd op hun hoede: ze willen jou beschermen tegen pijn. Voordat deze delen zich laten zien, moeten ze eerst het gevoel hebben dat de kust veilig is. In therapie leer je niet alleen praten over delen, maar vooral voelen: welke sensaties in je lichaam bij welk deel horen. Misschien voel je een druk op je borst bij een angstig deel of een knoop in je maag bij een deel dat zich schuldig voelt. Als je deze signalen leert herkennen, kun je erbij blijven.
En een goede holistisch traumatherapeut helpt je om deze delen te ontmoeten zonder jou te willen fixen, want als delen dat voelen, trekken ze zich terug. Juist door erbij te blijven, te vertragen en te zeggen: ik ben hier, ik zie je, vertel maar, voelen deze delen zich gehoord. En dan komen ze uit de dissociatie.
De innerlijke criticus
De innerlijke criticus, die kennen we allemaal wel. Die wil vaak een kindsdeel beschermen en dan moeten we hem niet uitfoeteren, maar mogen we hem bedanken. Wat ik altijd zeg: bedank dit deel maar, want het heeft ontzettend hard voor jou gewerkt. Het heeft op alle mogelijke manieren geprobeerd om jou te beschermen en misschien heeft het je vroeger heel erg geholpen. Maar jij bent nu ouder geworden en dit deel denkt nog dat je heel jong bent. Dan zeg ik vaak: vraag maar eens aan de innerlijke criticus hoe oud hij denkt dat jij bent. En vaak komen ze dan met een hele jonge leeftijd. Dan zeg ik tegen mijn coachee: vertel deze criticus maar wat jouw ware leeftijd is. Mijn coachees vinden dat heel bijzonder, want dan krijgen ze een innerlijk antwoord terug: hè? Nee, jij kan nooit zo oud zijn! En dan zie je heel goed dat hier dissociatie in het spel is.
De kracht van ontmengen
Wat ook heel belangrijk is: een goede traumatherapeut leert jou de kracht van ontmengen. Want jij bent dit deel niet; het is een deel van jou. Als een coachee tegen mij zegt: ik ben boos of ik ben verdrietig of ik voel mij heel angstig, dan kijk ik haar aan en zeg ik: we gaan samen ontmengen, want jij bent niet boos; een deel van jou is boos. Dan gaan we naar dat deel toe en dat deel vertelt waarom het angstig is. Vaak is dat een jong kindsdeel en dat vertelt uit zichzelf welk trauma het heeft meegemaakt. En dan kun je dat gaan verwerken. Een perfectionistisch deel mag leren dat het oké is om fouten te maken en een controledeel mag leren dat niet alles voorspelbaar hoeft te zijn.
Delenwerk moet ook echt worden ingezet nadat de trauma’s zijn ontworteld. Eerst de trauma’s ontwortelen, naar het waarom toe en dan samen naar die verdrongen, gedissocieerde delen die jou belemmeren in het verkrijgen van liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart. Laatst vertelde een traumatherapeut in mijn traject dat ze dit werk nooit had geleerd in haar studie. Ze vond het zo helend en merkte hoe haar leven en ondernemerschap precies de kant op bewogen waar ze al zo lang naar verlangde.
Als al die getraumatiseerde delen worden opgespoord in die verdrongen lagen en geheeld worden, komt de zelfliefde steeds meer vrij. En zelfliefde is de levenselixer van rijkdomsbewustzijn: dan kun je voor jezelf gaan staan, hoef je jezelf niet kleiner te maken en gun jij jezelf alle liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart, wat een ander daar ook van mag denken.
Wat is het verschil tussen dissociatie en een dissociatieve stoornis (DIS)?
Traumagerelateerde dissociatie is niet hetzelfde als DIS, de dissociatieve identiteitsstoornis. DIS is een psychische aandoening waarbij je afzonderlijke persoonlijkheidstoestanden ervaart en dat is het werkveld van een psychiater, niet van een traumatherapeut.
Als ik met mijn klanten bezig ben met traumagerelateerde dissociatie, dan voelen ze dat: ze voelen opeens dat kind opkomen of de rebel of dat boze deel. Bij DIS weten ze het niet en dat is het grote verschil.
Traumagerelateerde dissociatie is bovendien niet nieuw: iedere psycholoog, geregistreerde traumatherapeut of psychiater leert in de studie met deze delen te werken.
Jij mag weer gaan leven vanuit jouw heelheid
Weet dat een Rijk Leven voor jou echt mogelijk is. Je hoeft niet je hele leven geleid te worden door oude pijnen, beschermdelen, kindsdelen of oud trauma. Als je bereid bent om naar binnen te keren en met liefdevolle begeleiding je delen te ontmoeten, dan komt er echt iets in beweging. Maar het gaat ook over een beslissing die je voor jezelf maakt: dat je eraan toe bent om echt een ander leven te willen leven. Dan voel je weer je levenskracht, je zachtheid, je plezier en je vrijheid. En dan voel je ook je potentieel en je grootsheid om te realiseren wat jij belangrijk vindt. Je hoeft niet meer te overleven. Jij mag echt gaan leven vanuit jouw heelheid, omdat je het gewoon waard bent. We hebben maar één leven: maak er een mooi Rijk Leven van.
Ik ben een groot voorstander van helen bij een therapeut die alles in huis heeft: werken met het cellulaire lichaamsgeheugen, trauma’s ontwortelen, het zenuwstelsel, lichaamsgericht traumawerk, delenwerk en het overschrijven van je oude conditioneringen. Anders moet je continu hoppen van de ene therapeut naar de andere en steeds opnieuw je verhaal vertellen en dat is vermoeiend.
Ik ben Debbie Bernasco, internationaal geregistreerd en erkend holistisch traumatherapeut, businesscoach en opleider. Ik begeleid dagelijks ondernemers, zzp’ers, CEO’s en managers in loondienst naar een Rijk Leven: een mooi, vervuld leven vol liefde, geluk, gezondheid, succes en welvaart.
Herken jij de delen die jou klein houden en ben je eraan toe om ze te ontmoeten? Plan dan een gratis kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen, in een bedding van veiligheid en op jouw tempo, welke delen er in jou gezien willen worden.
Veelgestelde vragen over dissociatie
Wat is dissociatie?
Dissociatie is een beschermingsmechanisme van het zenuwstelsel, waarbij delen van jezelf worden afgesplitst van je persoonlijkheid. Die delen blijven achter in een oud traumamoment en beïnvloeden onbewust hoe je leeft, kiest en je verbindt.
Wat betekent gedissocieerd?
Gedissocieerd betekent dat een deel van jou (met de bijbehorende gevoelens, herinneringen en emoties) is afgesplitst naar verdrongen lagen, buiten je dagelijkse bewustzijn. De geest is vergeten, maar het lichaam weet alles.
Wat zijn vormen van dissociatie?
Van subtiel tot diep: de draad kwijtraken in gesprekken, niets meer voelen, in je hoofd zitten en piekeren, hard werken als workaholic, perfectionisme, controlebehoefte, verslaving, eetstoornissen, zwaarte of donkerte voelen, angstgevoelens, een schaarstemindset en je niet waard voelen.
Is dissociatie hetzelfde als DIS?
Nee: traumagerelateerde dissociatie betekent dat je delen kunt voelen opkomen; bij DIS (dissociatieve identiteitsstoornis) ervaar je afzonderlijke persoonlijkheidstoestanden zonder dat je het weet. DIS hoort thuis bij een psychiater, traumagerelateerde dissociatie bij een goed opgeleide traumatherapeut.
Hoe kom je van dissociatie af?
Door delenwerk bij een goed opgeleide (holistisch) traumatherapeut: eerst een bedding van veiligheid, vertraging en verbinding, dan de trauma’s ontwortelen op het cellulaire lichaamsgeheugen, de beschermdelen eren en verzachten, de getraumatiseerde kindsdelen helen en tot slot de oude conditioneringen overschrijven.
Je podcast was zeer duidelijk
en leerzaam. Je stem en intonatie ervaar ik als zeer prettig om naar te luisteren. Dankbaar ben ik dat ik dit heb mogen ontvangen. Zie uit naar de volgende podcasts van jou. Dankjewel Debbie voor het delen 🙏